Racisme erkennen vergt niets meer dan empathie

Home » Home » Racisme erkennen vergt niets meer dan empathie
Jan van Dasler / Shutterstock.com

Dit stuk stuurde ik op 23 juni 2020 naar de Leeuwarder Courant. Van hen kreeg ik geen antwoord, dus besloot ik het zelf maar online te zetten. Wil je weten hoe dit precies verliep? Lees dan eerst deze blog.

Hij kreeg het wederom voor elkaar. Duizenden anti-racismedemonstranten op de been en toch ging de aandacht naar Johan Derksen, professioneel maker van seksistische, homofobe en racistische opmerkingen in een voetbalprogramma dat allang niet meer alleen over voetbal gaat. In de Veronica Inside-uitzending van 15 juni vergeleek hij rapper Akwasi met Zwarte Piet: het bleek de druppel die de emmer deed overlopen. Ophef alom. Zo ook in de Leeuwarder Courant, die afgelopen dinsdag een ingezonden stuk met de titel ‘’Tien overwegingen over het maatschappelijk debat rond Johan Derksen’’ publiceerde.

Overwegingen
‘’Wiebe Dooper uit Sneek hoopt dat het nuchtere verstand wint’’ is de afsluiting van de eerste alinea van het stuk. Bij nuchter verstand horen nuchtere argumenten, zou je denken, maar die ontbraken. In plaats daarvan waren er tien overwegingen. Volgens Van Dale is de term ”overweging” op twee manieren te definiëren: ‘’1. het overwegen; = overdenking; 2. Argument, beweegreden.’’. Slim benoemd, want definitie 1 (het overwegen; = overdenking) geeft Dooper een vrijbrief om te raaskallen. Zo ontloop hij zijn verantwoordelijkheid om zijn standpunt te onderbouwen. Vind je zijn verhaal onjuist, irrelevant of ben je het er niet mee eens? Maakt niet uit, in een overdenking kan alles.

Maar net als argumenten (definitie 2 volgens Van Dale) centreerden Doopers overdenkingen zich rond één standpunt: Johan Derksen is geen racist (verpakt als overweging nummer 3). De andere overwegingen varieerden van: ‘’Kritiek op Derksen hoort’’, ‘’Derksen was een keiharde linksback’’ en ‘’Derksen is meer dan louter een voetbalman’’. Met de racistische uitspraken heeft het allemaal niets te maken. Het zijn drogredenen, vermomd als argumenten, vermomd als overdenkingen, vermomd als overwegingen. Wel zo handig als de daadwerkelijke argumenten ontbreken.

Johan Derksen
Doopers stuk vertoont overeenkomsten met de verdediging van Derksen in de Veronica Inside-aflevering die een week later op televisie kwam. Gelegenheidsgast Natacha Harlequin vroeg hem naar zijn bedoeling met die uitspraak over Akwasi een week daarvoor. Hij had het bedoeld als grap, zei hij, en vond het niet zo relevant wat Akwasi ervan vindt. Harlequin bleef rustig uitleggen waarom dat wél belangrijk is, maar steeds als het kwartje leek te gaan te gaan vallen, stuiterde hij weer omhoog. Met een aandachtsverleggende drogreden welteverstaan, zoals: ‘’Die zwarte voetballers gaan toch ook naar Qatar waar het allemaal nog veel erger is’’. Het is ruis om te verhullen dat de tegenargumenten er niet zijn.

Eigen verantwoordelijkheid
De aanpak van Dooper en Derksen is geen uitzondering. We wéten dat racisme een probleem is en we vinden het ook allemaal heel erg. Zelfs Johan Derksen heeft meerdere malen gezegd dat racisme moet worden aangepakt. Want we wel collectief ontkennen, is onze eigen verantwoordelijkheid. Liever verleggen we de aandacht, want ons eigen aandeel, dat doet er toch zeker niet toe. Zeker in Friesland is dat makkelijk: met zo weinig kleur op straat heeft toch niemand er last van. Maar vergis je niet: wie zelf thuis racistische uitspraken doet, geeft dit mee aan zijn kinderen. Zij nemen het mee naar school en hun klasgenoten weer mee naar huis. Zo zorg óók jij ervoor dat racisme doorsijpelt in onze samenleving.  

Niet bewust
Het gebeurt niet altijd bewust. Een grap is zo gemaakt. Dat is hoe diep racisme geworteld is: het is een door de hele maatschappij verweven denkpatroon waarin het normaal is om grappen te maken over minderheden, want ‘’dat is toch humor’’. Het Surinaamse jongetje dat op school Zwarte Piet genoemd wordt, de vrouw wiens huidskleur wordt vergeleken met poep, de man die keer op keer gefouilleerd wordt op Schiphol: tot nu toe slikten ze het, het is immers de norm. Hun verhalen vertellen ze al jaren, maar dankzij Kick Out Zwarte Piet en Black Lives Matter worden ze eindelijk ook gehóórd. Verandering ten bate van hen, is niet ‘’toegeven aan censuur en aan onverwerkte emoties van een minderheid’’ (Dooper), maar een stukje erkenning en empathie. Wie nu nog met droge ogen beweert dat Zwarte Piet niet racistisch is, sluit bewust zijn ogen voor het leed van wie er door gekwetst wordt.

Empathie
In de eerder genoemde Veronica Inside-aflevering van 15 mei nam de redactie van Veronica Inside zijn verantwoordelijkheid en nodigde strafrechtadvocaat Natacha Harlequin uit. Zij ging de dialoog aan met Derksen en wist hem af en toe zowaar uit zijn schulp te lokken. Voor één keer was Derksen de gebeten hond in plaats van de opiniemaker. Harlequin erkende dat ze niet in elkaars hoofd kunnen kruipen: zij weet niet wat hij voelt als witte man en Derksen weet niet wat zij voelt als zwarte vrouw. Eigenlijk verlangt ze maar één ding: ‘’Kun je het opbrengen om empathie te hebben?’’.

Derksen antwoordde dat hij geen idee had of hij dat zou kunnen.

Wiebe Dooper, Tien overwegingen over het maatschappelijk debat rond Johan Derksen, Leeuwarder Courant, 23 juni 2020.
Uitzending Veronica Inside van 15 juni
Uitzending Veronica Inside van 22 juni

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.